رهبر شهید انقلاب در تبیین این شاخص بنیادین فرمودهاند: «مسئلهی غدیر، مسئلهی ایجاد یک شاخص و معیار و میزان است. تا آخر دنیا مسلمانان میتوانند این شاخص و معیار را جلوی خودشان قرار بدهند و تکلیف مسیر عمومی امت را معین کنند.» اما این معیار چگونه در لایههای عمیق دین و سیره معصومین (ع) تبیین شده است؟ آیا غدیر تنها یک انتصاب ساده بود یا ریشه در میثاقی ازلی داشت که تمامی انبیای الهی بر آن پیمان بسته بودند؟
در گفتوگوی پیشرو حجتالاسلاموالمسلمین دکتر ناصر رفیعی، از خطبای معروف کشور و پژوهشگر متون دینی با نگاهی جامع و مستدل، به کالبدشکافی منطق ولایت و ضرورت بازخوانی منشور امامت میپردازد تا پاسخی روشن برای چالشهای معرفتی نسل امروز بیابد.
غدیر؛ میثاق آسمانی و شناسنامه تمدنساز تشیع
حجتالاسلام رفیعی با اشاره به عظمت بیبدیل امروز میگوید: غدیر هویت ماست. امام صادق (ع) در تعبیری شگفتآور میفرمایند: «اگر کسی حرمت و حقیقت این روز را درک کند، گویی روزیده بار با ملائکه مصافحه کرده و فرشتگان او را در آغوش میگیرند.» این عید چنان جایگاهی دارد که بر اساس روایات، تمامی انبیای الهی پیش از پیامبر خاتم (ص)، این روز را تجلیل میکردند. غدیر در ملکوت به عهد معهود و در زمین به میثاق مأخوذ شناخته میشود؛ یعنی پیمانی که ریشه در ازل دارد و در زمین از انسانها بر آن تعهد گرفته شده است.
او با تأکید بر ضرورت نهادینهشدن فرهنگ غدیر میافزاید: غدیر باید مانند عاشورا در متن زندگی مردم جاری شود. همانگونه که عاشورا قله حزن است، غدیر باید قله سرور و ولایتمداری باشد. اگر امروز شاهد حماسههایی چون عاشورا هستیم، همه نشئتگرفته از پیام غدیر و ولایت امیرالمؤمنین (ع) است. فضیلت این روز بهقدری است که اکرام و اطعام در آن، همسنگ تکریم تمامی پیامبران الهی توصیف شده است.
منطق استوار قرآن در تبیین برتری پیشوای الهی
این پژوهشگر متون دینی در پاسخ به این پرسش که چرا ما پیرو مکتب اهلبیت (ع) هستیم، به معیارهای قرآنی اشاره کرده و خاطرنشان میکند: قرآن کریم سه ملاک بنیادین جهاد، تقوا و علم را برای برتری و شایستگی رهبری بیان کرده است. در باب جهاد، وحی صراحت دارد که «فَضَّلَ اللَّهُ الْمُیَاهِدِییَ عَلَی الْقَاعِدِینَ أَجْرًا عَظِیمًا» (نساء/۹۵). تاریخ گواهی میدهد که در تمام عرصههای نبرد، سینه سپر کردۀ اول، علی (ع) بود و مدال او زخمهای بیشماری است که در راه خدا بر پیکرش نشست.
دکتر رفیعی در ادامه تبیین این مثلث برتری میگوید: ملاک دوم تقواست؛ «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاککمْ» (حجرات/۱۳). تقوای کسی که در اوج قدرت، تنها یک پیراهن دارد و همان را میشوید و منتظر میماند تا خشک شود، با هیچ خطکشی بشری قابلاندازهگیری نیست. ملاک سوم نیز علم است؛ «هَلْ یَیْتَیِی یلَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ» (زمر/۹). وقتی کسی در قله این سه ویژگی ایستاده است، عقل حکم میکند که باید به دنبال او رفت. ما به این سه دلیل قرآنی شیعه هستیم؛ چرا که علی (ع) در جهاد، تقوا و علم، سرآمد روزگار است.
اعتراف اندیشمندان جهان به یگانگی نسخه وجودی علی (ع)
این کارشناس مسائل مذهبی با اشاره به نگاه منصفانه اندیشمندان غیرمسلمان تصریح میکند: عظمت مولیالموحدین (ع) چنان است که جرج جرداق مسیحی، باوجوداینکه مسلمان نیست، کتابی در فضائل ایشان مینویسد و میگوید: «من عاشق فضیلت هستم و علی (ع) مجسمه فضائل است». او معتقد است در حق این شخصیت بیانصافی شده است. یا شبلی شمیل، دیگر اندیشمند مسیحی، ایشان را نسخه منحصربهفردی مینامد که در جهان خلقت مانندی ندارد.
دکتر رفیعی به اشعار حک شده بر ضریح مطهر نجف اشاره کرده و یادآور میشود: جالب است که بدانیم بسیاری از این اشعار ستایشآمیز، سروده علمای بزرگ اهلسنت است. ابن ابیالحدید معتزلی در اشعارش میگوید: واژهها برای ستودن تو حقیرند. بر دیوار حرم مطهر نوشته شده است که اگر نور تو در صلب آدم نبود، خداوند به ملائکه دستور سجده نمیداد. این یعنی علی (ع) همان حقیقتی است که مسجود ملائک واقع شد و آدم (ع) تنها قبله و واسطه این تجلی بود.
کالبدشکافی فضائل علوی از زبان منتقدان تاریخی
این استاد حوزه و دانشگاه به اعترافات تاریخی ابن ابیالحدید در شرح نهجالبلاغه میگوید: این عالم سنی در جلد نهم کتاب خود، ۱۸ فضیلت اختصاصی برای امیرالمؤمنین (ع) ذکر میکند و تأکید دارد که تمامی اینها را از منابع اهلسنت نقل کردهام، نه از کتب شیعه. او میگوید احساس کردم به علی (ع) کملطفی شده و باید دلایل برتری او را بیان کنم. او در نهایت این پرسش چالشبرانگیز را مطرح میکند که باوجود چنین برتریهای مطلقی، چگونه دیگران را بر او ترجیح دادند؟
او با دعوت به مطالعه دقیق منابع اصیل میافزاید: برای شناخت غدیر باید به متون مستند رجوع کرد. یکی از این اسناد، زیارتنامهای است که در آن، فضائل حضرت آیه به آیه از دل قرآن استخراج شده است. در این متن نورانی، علی (ع) بهعنوان کسی معرفی میشود که قرآن عظمت او را فریاد میزند. این نشان میدهد که پیوند میان قرآن و ولایت، پیوندی ناگسستنی و ساختاری است.
فلسفه سکوت و تمثیل کعبه در کلام حضرت زهرا (س)
حجتالاسلام رفیعی در پاسخ به شبههای پیرامون عدم استفاده حضرت از زور برای احقاق حق خود، به کلام جانسوز حضرت صدیقه طاهره (س) استناد کرده و میگوید: محمود بن لبید روایت میکند که فاطمه زهرا (س) را در بقیع در حال گریه دیدم. وقتی علت را پرسیدم، ایشان از دو مصیبت بزرگ یاد کردند: فقدان پیامبر (ص) و ظلمی که به وصی او شد. وقتی پرسیدم چرا پیامبر (ص) این مسئله را محکم نکرد، بیبی فرمود: مگر پدرم در غدیر عذری برای کسی باقی گذاشت؟
این سخنور مذهبی در تبیین منطق سیاسی اسلام میافزاید: حضرت زهرا (س) فرمودند: «مَثَلُ الْإِمَامِ مَثَلُ الْکَعْبَةِ»؛ امام مانند کعبه است. کعبه به سراغ کسی نمیرود، بلکه مردم باید گرد آن طواف کنند. این یک اصل بنیادین است؛ مشروعیت امام از جانب خداست، اما مقبولیت و استقرار حکومت او منوط به آگاهی و حرکت مردم است. ائمه (ع) ما همواره امام بودند، اما جامعه با پشتکردن به غدیر، خود را از برکات حاکمیت الهی محروم کرد. شیعه برای حفظ این پیام، هزینههای سنگینی چون خون میثم تمارها و رشید هجریها پرداخته است.
منشور حاکمیت در مکتب حسینی؛ تداوم خط غدیر
دکتر رفیعی با پیوندزدن واقعه غدیر به قیام عاشورا خاطرنشان میکند: در ایامی که امام حسین (ع) مکه را به سمت کربلا ترک میکردند، در پاسخ به نامههای کوفیان، منشوری نگاشتند که تعریف دقیق امام در مکتب غدیر است. ایشان نوشتند: «فَلَعَمْری مَا الْإِمامُ إلاَّ الْحاککمُ بِالْکِتابِ»؛ به جانم سوگند، امام نیست مگر کسی که بر اساس کتاب خدا حکم کند. امام باید قائم به قسط و متدین به دین حق باشد.
دکتر رفیعی با تبیین ویژگیهای امام در نگاه اباعبدالله (ع) میگوید: اولین شاخصه، قرآنشناسی و حاکمیت بر اساس وحی است. امام مبین و مفسر قرآن است. امیرالمؤمنین (ع) در نهجالبلاغه بیش از ۱۴۰ بار به آیات قرآن استناد کرده و در خطبههایی چون خطبه ۲۲۱، چنان ژرفای وحی را میشکافد که حتی دانشمندان غیرشیعه را به تحسین واداشته است. امام کسی است که بهجای هوای نفس و قیاس، بر مدار حقیقت قرآن حرکت میکند.
غدیر؛ عید اکرام و تجلی نشاط معنوی در جامعه
این کارشناس دینی به ابعاد اجتماعی و تکالیف امروز ما نیز اشاره کرده و میگوید: غدیر را باید تجلیل کرد. گرچه سنت حسنه عیدی گرفتن از سادات وجود دارد، اما غدیر عید همه مسلمانان است. اکرام و اطعام در این روز باید همگانی شود. لباس نو بپوشید، به خانوادههایتان عیدی بدهید و جشنهای بزرگ را در این روز برپا کنید. غدیر سمبل شادی و ولایت است.
دکتر رفیعی در پایان با تأکید بر برکات مادی و معنوی بزرگداشت این روز میافزاید: در روایات آمده است هر درهمی که در راه غدیر هزینه شود، هزاران برابر برکت به زندگی انسان بازمیگرداند. این هزینهکردن، فقدان نیست، بلکه سرمایهگذاری برای تحکیم پایههای ولایت در نسلهای آینده است. امیدواریم به عظمت این روز، خداوند ما را در شناخت دقیق مکتب اهلبیت (ع) یاری فرماید و چشمهای ما را به جمال آخرین وصی غدیر، حضرت حجت (عج) منور بگرداند.
نظر شما